Jak sprawdzić OFE zmarłego rodzica – gdzie szukać i jakie dokumenty przygotować?

Najczęściej spadkobiercy zaczynają od przeszukania szuflad i szukania starych listów z funduszu emerytalnego. Tyle że po latach takie papiery rzadko się zachowują, a ZUS bez aktu zgonu i dokumentów potwierdzających pokrewieństwo nie udzieli żadnej informacji. Jeśli trzeba sprawdzić OFE zmarłego rodzica, najszybciej działa kolejność: najpierw ustalenie, czy rodzic w ogóle mógł być członkiem funduszu, potem pismo lub wizyta w ZUS, a dopiero na końcu kontakt z konkretnym OFE. Poniżej: gdzie szukać, jakie dokumenty zebrać i komu przysługują pieniądze.

Czy zmarły rodzic w ogóle miał OFE

Rodzic urodzony przed 1 stycznia 1949 roku nie miał OFE nigdy. Reforma z 1999 roku objęła tylko młodsze roczniki. Osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku trafiły do funduszy obowiązkowo, a urodzeni w latach 1949–1968 mogli wybrać OFE albo zostać w samym ZUS.

Drugi punkt zwrotny to rok 2014. Do ZUS przeniesiono wtedy obligacje warte ok. 153 mld zł, a każdy ubezpieczony miał czas do 31 lipca na decyzję, czy dalej odkłada część składki w OFE. Kto nic nie zrobił, trafił do ZUS. W funduszach zostało ok. 2,6 mln osób. Jeśli więc rodzic nie złożył wtedy deklaracji, jego składki po 2014 roku szły w całości do ZUS, a w OFE mogły zostać tylko środki zgromadzone wcześniej.

Rodzic, który przeszedł na emeryturę, zwykle nie zostawił już środków do dziedziczenia w OFE. Kapitał z funduszu został przeniesiony do ZUS i wliczony do emerytury. Dziedziczenie dotyczy przede wszystkim osób, które zmarły przed emeryturą.

Gdzie szukać – jak sprawdzić OFE zmarłego rodzica

Papiery w domu

Zacząć warto od dokumentów, bo skracają całą procedurę. Chodzi o:

  • umowę z funduszem lub potwierdzenie przystąpienia do OFE,
  • roczne informacje o stanie rachunku wysyłane przez fundusz,
  • listy z ZUS z informacją o stanie konta ubezpieczonego, gdzie widać część przekazaną do OFE,
  • korespondencję z jednym z funduszy, np. Nationale-Nederlanden, PZU „Złota Jesień”, Allianz Polska, Aviva Santander, Generali, PKO Bankowy, Pocztylion.

Sama nazwa funduszu z nagłówka listu oszczędza tygodnie czekania na odpowiedź z ZUS.

ZUS

ZUS ma pełne dane, bo to on rozdzielał składki między swoje konto a fundusz. To najpewniejsza droga, gdy w domu nie ma żadnych papierów. Wniosek o informację składa się w oddziale ZUS (osobiście lub pisemnie) z aktem zgonu i dokumentami potwierdzającymi pokrewieństwo. Pomocna jest też infolinia ZUS: 22 560 16 00. Przez telefon nie uzyskasz danych o zmarłym, ale dowiesz się, jak złożyć wniosek w konkretnym oddziale. Logowanie na konto PUE zmarłego rodzica nie wchodzi w grę, bo dostęp do cudzego profilu jest niedozwolony.

Fundusz emerytalny

Gdy znana jest nazwa OFE, wniosek składa się bezpośrednio tam. Fundusz potwierdzi, czy rachunek istniał i jakie środki na nim leżą. Wszystkie OFE działają na podstawie ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych i mają obowiązek rozpatrzyć wniosek uprawnionej osoby.

Dokumenty do przygotowania

Zestaw podstawowy

Do każdego wniosku, czy to do ZUS, czy do OFE, potrzebne są:

  1. odpis skrócony aktu zgonu (z USC, opłata 22 zł),
  2. dokumenty potwierdzające pokrewieństwo: odpis aktu urodzenia wnioskodawcy, a przy małżonku akt małżeństwa,
  3. dowód osobisty wnioskodawcy,
  4. numer PESEL zmarłego i, jeśli jest znana, nazwa funduszu,
  5. numer rachunku bankowego, na który ma trafić wypłata.

Dokumenty zależne od sytuacji

Najwięcej zamieszania robi dokument potwierdzający prawo do spadku. Fundusz musi wiedzieć, kto jest uprawniony, więc zażąda dokumentu odpowiedniego dla danej sytuacji:

Sytuacja Kto odbiera środki Dodatkowy dokument
Zmarły wskazał osoby uprawnione Osoby z wskazania (dzieci, rodzeństwo, inne) Dowód tożsamości, dokument pokrewieństwa jeśli fundusz go wymaga
Zmarły był w związku małżeńskim ze wspólnością majątkową Małżonek: ok. 50% środków Akt małżeństwa
Brak wskazania osób uprawnionych Spadkobiercy ustawowi lub testamentowi Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (100 zł) albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia

Przy pierwszej sytuacji obowiązuje wskazanie złożone w funduszu, nawet jeśli dzieci spodziewały się innego podziału. Jeśli rodzic nic nie zapisał, a pozostały małżonek żyje, dzieci dostają tylko część przypadającą na spadkobierców. Dokładne udziały i wymagane dokumenty potwierdza fundusz przy przyjęciu wniosku, bo praktyka różni się między OFE.

OFE a subkonto w ZUS – gdzie jeszcze mogą leżeć pieniądze

Rodzic, który po 2014 roku zrezygnował z funduszu, nie zostawił pieniędzy w OFE, ale środki mogą być ewidencjonowane na subkoncie w ZUS. Te pieniądze również podlegają dziedziczeniu, o ile zmarły nie pobierał jeszcze emerytury. Wniosek o wypłatę składa się wtedy w ZUS, a nie w funduszu.

Warto też pamiętać o tzw. suwaku bezpieczeństwa. Na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego (60 lat kobiety, 65 lat mężczyźni) środki z OFE są stopniowo przenoszone na subkonto w ZUS. U rodzica, który zmarł tuż przed emeryturą, pieniądze mogą więc być podzielone między OFE a ZUS, co oznacza dwa osobne wnioski.

Wniosek o wypłatę krok po kroku

  1. Ustal, czy rodzic mógł być w OFE (rocznik, deklaracja z 2014 roku).
  2. Zbierz odpis aktu zgonu i dokumenty pokrewieństwa.
  3. Wystąp do ZUS o informację, w którym funduszu rodzic miał rachunek i czy ma subkonto.
  4. Jeśli brak wskazanych osób uprawnionych, załatwiaj stwierdzenie nabycia spadku w sądzie lub u notariusza, bo bez tego fundusz nie wypłaci środków.
  5. Złóż wniosek o wypłatę w funduszu (i w ZUS, jeśli jest subkonto), dołączając komplet dokumentów.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w sądzie to nawet kilka miesięcy oczekiwania. Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia jest zwykle szybszy, ale kosztuje więcej. Jeśli rodzic zostawił też nieruchomość, jeden dokument załatwi obie sprawy.

Najczęstsze potknięcia

Typowy błąd to założenie, że skoro rodzic pracował przez 30 lat, to „coś na pewno jest w OFE”. Przy emeryturach przyznanych przed 2014 rokiem i przy rezygnacji z funduszu w 2014 roku w OFE często nie ma już nic. Drugi błąd: składanie wniosku bez dokumentu spadkowego, co wydłuża procedurę o kolejne tygodnie, bo fundusz odeśle całość do uzupełnienia.

Warto też sprawdzić dokładne daty. Wniosek złożony po latach zwykle nie jest odrzucany z powodu terminu, ale im później, tym trudniej o dokumenty, np. gdy umowa z funduszem przepadła, a fundusz zmienił nazwę po fuzji.

Najczęstsze pytania

Czy mogę sprawdzić OFE zmarłego rodzica przez internet?

Nie ma publicznej wyszukiwarki dla spadkobierców, a logowanie na konto PUE zmarłego jest niedozwolone. Dane o członkostwie w OFE uzyskuje się na wniosek złożony w ZUS lub w funduszu, wraz z aktem zgonu i dokumentami pokrewieństwa.

Ile pieniędzy z OFE można odziedziczyć?

Wysokość zależy od wartości jednostek rozrachunkowych na rachunku rodzica w dniu wypłaty. Może to być od kilku tysięcy do kilkudziesięciu tysięcy złotych, zależnie od stażu pracy i tego, ile środków zostało po transferze do ZUS w 2014 roku.

Czy potrzebne jest postępowanie spadkowe, żeby odebrać środki z OFE?

Tylko wtedy, gdy rodzic nie wskazał w funduszu osób uprawnionych. Wówczas fundusz zażąda postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. Przy wskazaniu osób wystarczą dokumenty tożsamości i akt zgonu.

Co zrobić, jeśli nie wiadomo, w którym OFE rodzic miał rachunek?

Wystąp do ZUS o informację. ZUS przekazywał składki do funduszy, więc ma pełne dane o członkostwie. Odpowiedź wskaże nazwę funduszu i ewentualne środki na subkoncie.

Czy emerytowi też przysługują środki z OFE po śmierci?

Zwykle nie. Przy przejściu na emeryturę kapitał z OFE został przeniesiony do ZUS i wliczony do emerytury, więc nie podlega dziedziczeniu jako osobna pula. Wyjątki dotyczą nietypowych sytuacji, które ZUS rozpatruje indywidualnie.