Ile komornik może zabrać z umowy zlecenia – zasady ochrony przed potrąceniami

Komornik, który zajmie wynagrodzenie z umowy zlecenia, działa podobnie jak przy zwykłej pensji. Zleceniodawca dostaje zawiadomienie i od najbliższej wypłaty przekazuje część pieniędzy komornikowi, a resztę musi wypłacić zleceniobiorcy. Potrącić można najwyżej połowę wynagrodzenia netto, a przy alimentach trzy piąte, a przy długach innych niż alimenty dochodzi jeszcze kwota wolna. Ochrona przestaje działać przy umowie o dzieło, przy fakturach od osoby prowadzącej działalność oraz wtedy, gdy zajęty został rachunek bankowy, a nie samo wynagrodzenie. Poniżej szczegóły i przykład liczbowy.

Dlaczego zlecenie jest chronione jak pensja

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego każą stosować zasady egzekucji z wynagrodzenia za pracę odpowiednio także do umów zlecenia i innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. W praktyce zleceniobiorca ma więc te same limity potrąceń co pracownik. Limity wynikają z kodeksu pracy.

Dotyczy to zarówno egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego, jak i egzekucji administracyjnej, np. przez urząd skarbowy czy ZUS. Wierzyciel nie ma znaczenia, bo zasady ochrony są takie same.

Limity potrąceń: połowa i trzy piąte

Wysokość potrącenia zależy od tego, jaki dług jest ściągany:

  • alimenty – do 3/5 wynagrodzenia netto, bez kwoty wolnej,
  • pozostałe długi (kredyty, pożyczki, grzywny, rachunki) – do 1/2 wynagrodzenia netto, z zachowaniem kwoty wolnej.

Przy zbiegu alimentów z innymi długami łączne potrącenie nie może przekroczyć 3/5, a na długi inne niż alimenty wolno przeznaczyć najwyżej połowę. Alimenty mają pierwszeństwo w zaspokojeniu.

Przy alimentach kwota wolna nie obowiązuje. Zleceniobiorca z niską wypłatą może więc dostać tylko 2/5 netto, i nie ma od tego odwołania, o ile komornik policzył to prawidłowo.

Jak liczy się potrącenie

Podstawa: wynagrodzenie netto

Procenty liczy się od kwoty po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek. Z kwotą brutto z umowy nie ma to wiele wspólnego, więc „połowa z 5000 zł” to błędny rachunek.

Przy zleceniu kwota netto bywa bardzo różna. Student lub uczeń do 26. roku życia jest zwykle zwolniony ze składek i z podatku (przy wypłatach objętych zwolnieniem), więc jego netto jest równe brutto. Zleceniobiorca z kilkoma tytułami do ubezpieczeń ma inne obciążenia niż osoba, dla której zlecenie jest jedynym źródłem dochodu.

Składka chorobowa jest dobrowolna. Jeśli zleceniobiorca nie przystąpił do ubezpieczenia chorobowego, netto jest po prostu wyższe, a to zwiększa też kwotę, od której liczone jest potrącenie.

Błędy zdarzają się na etapie księgowości zleceniodawcy. Jeśli ktoś ma zajęcie komornicze, warto sprawdzić, czy kwota netto na liście płac zgadza się z tym, co faktycznie wynika z rozliczenia.

Kwota wolna i przykład wyliczenia

Przy długach innych niż alimenty zleceniobiorcy musi zostać kwota wolna, czyli równowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek i zaliczki na podatek. Jej wysokość zmienia się razem z płacą minimalną, zwykle od stycznia, a w niektórych latach także w lipcu. Aktualną kwotę warto więc sprawdzić przed każdym rozliczeniem.

Dla przykładu: załóżmy, że kwota wolna wynosi 3500 zł, a zleceniobiorca dostaje 4000 zł netto. Połowa to 2000 zł, ale po takim potrąceniu zostałoby tylko 2000 zł, czyli mniej niż kwota wolna. Obowiązuje więc ta zasada, która chroni mocniej, i komornik dostaje 500 zł, czyli różnicę między wypłatą a kwotą wolną.

Przy wypłacie 7000 zł netto połowa to 3500 zł, a zostaje 3500 zł, czyli dokładnie tyle co kwota wolna. Tutaj limit połowy i kwota wolna dają ten sam wynik. Przy jeszcze wyższych wypłatach decyduje już tylko limit połowy.

Kwota wolna przysługuje co do zasady raz w miesiącu, a nie osobno przy każdej umowie. Zleceniobiorca z kilkoma zleceniami nie może więc liczyć na kilkukrotną ochronę, a komornik ma prawo zsumować wypłaty z różnych źródeł.

Kiedy ochrona nie działa

Ochrona z kodeksu pracy nie obejmuje każdej formy dorabiania. Najczęstsze sytuacje, w których komornik ma większe pole manewru:

  • umowa o dzieło – wynagrodzenie nie jest traktowane jak pensja, więc co do zasady podlega zajęciu bez limitów połowy i kwoty wolnej,
  • faktury z działalności gospodarczej – to wierzytelność zwykłego przedsiębiorcy, a nie wynagrodzenie, więc komornik może zająć należność w całości,
  • zajęty rachunek bankowy – bank działa według własnych zasad ochrony środków na koncie, które nie są tożsame z limitami potrąceń z wypłaty,
  • alimenty – kwoty wolnej nie ma, a limit wynosi 3/5.

Szczególnie często myli się zlecenie z B2B. Jeśli ktoś pracuje „na zleceniu”, ale wystawia faktury ze swojej firmy, to dla komornika jest przedsiębiorcą. Ochrona wynagrodzenia mu nie przysługuje.

Zajęcie wynagrodzenia a zajęcie konta

Komornik może zająć albo wynagrodzenie u zleceniodawcy, albo rachunek bankowy. Czasem robi jedno i drugie, bo pierwsze zajęcie nie wyklucza drugiego. Przy zajęciu rachunku środki z wypłaty trafiają na zablokowane konto, a bank stosuje własne reguły ochrony, głównie tzw. kwotę wolną na rachunku. Ta zasada jest dużo mniej korzystna niż potrącenie z wypłaty u zleceniodawcy.

Dlatego dłużnik, któremu zablokowano konto, często traci więcej, niż stracił na zajęciu u zleceniodawcy. Jeśli na zajęte konto wpływa wynagrodzenie ze zlecenia, warto od razu złożyć do komornika wniosek o zwolnienie spod egzekucji i dołączyć umowę oraz potwierdzenie wypłaty.

Co zrobić, gdy potrącono za dużo

Pierwszy krok to sprawdzenie, kto się pomylił. Zleceniodawca potrąca według zajęcia i obliczeń, więc błąd może leżeć po jego stronie (zła kwota netto, pominięta kwota wolna), ale równie dobrze po stronie komornika, który podał zbyt wysoką kwotę do potrącenia.

Na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego w terminie 7 dni od dnia, w którym dłużnik dowiedział się o czynności lub od którego mógł się dowiedzieć. Termin jest krótki i niewiele osób go pilnuje, a po jego upływie sąd skargę odrzuci. Równolegle można wysłać komornikowi pismo z wyliczeniem i prośbą o korektę, bo część błędów załatwia się właśnie w ten sposób.

Zleceniodawca nie powinien wypłacić całej kwoty bez potrącenia, a potem tłumaczyć się brakiem informacji. Po otrzymaniu zawiadomienia od komornika odpowiada za przekazanie pieniędzy i może zostać obciążony samą należnością. Dla zleceniobiorcy to argument, żeby spokojnie, ale od razu wyjaśnić ewentualne błędy na piśmie.